خواجه عبد اللّه انصارى شيخ الاسلام ابو اسماعيل عبد اللّه بن محمّد انصارى شاعر ، خطيب و عارف بزرگ قرن پنجم در سال 396 ه ق . در هرات زاده شد . پدرش ابو منصور محمد مردى متقى و پارسا و صوفى بود و نسبش به ابو ايوب انصارى از صحابه‌ى بزرگوار حضرت رسول اكرم ( ص ) مىرسيد . خواجه عبد اللّه كسب علم را از سالهاى نخستين عمر آغاز كرد و در محضر استادان نامى هرات و نيشابور علوم ادبى و تفسير و حديث و فقه را به خوبى فرا گرفت . او علاوه بر حفظ قرآن اشعار فراوانى از ادبيات فارسى و عربى را در حفظ داشت و از علما و عرفاى بزرگ روزگار بهره‌ها جست . او با آنكه در علوم دينى به ويژه در تفسير و حديث عالمى برجسته بود اما به همان اندازه در عرفان نيز صاحب مقامات بود . شهرت خواجه عبد اللّه بيشتر به سبب مناجات نامه و سوز و گدازهاى عارفانه‌ى اوست كه به نثرى مسجّع و روان و زيبا تقرير شده است . سخنان عارفانه و مناجات‌هاى او در طى دوره‌اى متجاوز از نه قرن در ميان همه‌ى پارسى گويان رواج داشته و در عارف و عامى اثر نهاده است . از خواجه عبد اللّه آثار ارزشمندى به فارسى و عربى بر جاى مانده است . مهمترين كتاب وى در معارف صوفيه « منازل السائرين » به عربى است . اما اعتبار خواجه در ميان صوفيان بر اثر امالى او از كتاب « طبقات الصوفيه » ابو عبد الرّحمان سلمى است كه به زبان هروى در مجالس درس خود مىگفت و به نام « طبقات الصوفيه » خواجه عبد اللّه انصارى شهرت دارد . او كه در سالهاى پايانى عمر بينائى خود را از دست داده بود ، پس از يك عمر طولانى و پربار در روز جمعه 22 ذى الحجه سال 481 ه ق دار فانى را وداع گفت و در « گازرگاه » هرات به خاك سپرده شد « 1 » . - * - كاندر سه مكان رسى به فرياد همه * اندر دم فزع و قبر و هنگام سؤال يا رب به على ابن ابى طالب و آل * آن شير خداوند جهان جلّ جلال * * * يا رب به رسالت رسول ثقلين * يا رب به غزا كننده‌ى بدر و حُنين عصيان مرا دو نيمه كن در عرصات * نيمى به حسن ببخش و نيمى به حسين * * * آن شنيدى كه حيدر كرّار * كافران كشت و قلعه‌ها بگشاد تا نداد آن سه قرص نان جوين * هفده آيت خداى او نفرستاد * * * دين اسلام ، شرع مصطفوى است * راه ايمان ز مرتضى آباد مصطفى دان رسول و ره رهِ اوست * رهنما مرتضى و عترت اوست « 2 »

--> ( 1 ) - گنجينه نياكان . ( 2 ) - مناجات نامه ؛ ص 32 ، 33 ، 35 ، 42 ، 61 .